نیمه‌ی خرداد امسال سامان ارسطو بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون ایران دو تولد متفاوت داشت. پانزدهم این ماه در حالی روز به دنیا آمدنش را به همراه نامزدش جشن گرفت که ده روز پیش از آن آخرین عمل جراحی را که سال‌ها آرزویش را داشت با موفقیت پشت سر گذاشته بود. سامان ارسطو یک سالی بیش‌تر نیست که به جرگه‌ی بازیگران پیوسته است. اما کارنامه‌ی بازیگری‌اش بسیار پربارتر از دو سریال و یک فیلمی‌ست که بازی کرده. او از سال‌ها قبل با نام فرزانه‌ ارسطو چهره‌ی شناخته شده‌ای در تئاتر بود. نمایش‌های زیادی را کارگردانی و بازی کرده بود، کارمند انجمن نمایش بود و در تعدادی فیلم و سریال مشهور بازی کرده بود. اما سرنوشت برای "فرزانه" نقش دیگری رقم زده بود. در جشنواره‌ی بیست و هشتم بود که او در فیلم تسویه حساب (با ظاهر همیشگی زنانه) و در فیلم آناهیتا (با هیأت تازه‌ی مردانه‌اش ظاهر شد) یک بازیگر در یک جشنواره، هم زن و هم مرد.
سال‌ها می‌گذرد از زمانی که تغییر جنسیت در ایران طبق فتوای علمای دینی و قوانین کشوری رسمیت یافت و نخستین عمل جراحی از این دست در کشور انجام شد. این موضوع دستمایه‌ی چند فیلم مستند متفاوت قرار گرفت که موضوع آن‌ها بر برخورد جامعه با دوجنسی‌ها (TSها) و مشکلاتی که برای داشتن زندگی‌ای آن‌گونه که طبیعت برای‌شان رقم زده است متمرکز بود. شگفتا گرچه قوانین مذهبی حکومتی دینی این بازی طبیعت را به رسمیت شناخته بود و برای تغییر و اصلاح آن فتوا صادر می‌کرد، جامعه و عرف اما به دلیل برخی تعصبات در برابر پذیرش آن هم‌چنان مقاومت می‌کرد. این برخوردها در مورد مردانی که در هیأت زنانه زاده شده بودند و نیاز به اصلاح این نقصان داشتند، سخت‌گیرانه‌تر بود. اما به نظر می‌رسد به مرور زمان و با افزایش تعداد این عمل‌های قانونی، جامعه و عرف رفته رفته با این تغییرات با تعصب و مخالفت کم‌تری مواجه می‌شوند. واکنش جامعه‌ی سینمایی با فرزانه ارسطو نیز همین‌طور بود. زمانی که او تصمیم گرفت به رنج و مرارت زندگی سی و چند ساله در هیبت یک زن پایان دهد، و با اتکا به آزمایش‌های پزشکی و حکم مراجع قانونی، مردی را که در درونش داشت و همیشه مجبور به پنهان کردن او بود، به بقیه معرفی کند، برخورد و پذیرش همکاران سینمایی‌اش برای او شگفت انگیز بود. تا جایی اکنون نیز حتا پس از پایان آن همه رنج و دشواری، بیش از هر چیز بر این تأکید دارد که باید از دوستان و همکاران سینمایی‌اش که شرایط او را درک کردند و کمکش کردند تا به ظاهری که همیشه آرزویش را داشت درآید تشکر کند. دوستانی که سامان را برای انجام این عمل‌های جراحی پر هزینه و دردناک یاری دادند. مهتاب کرامتی و دیگران. و همچنین از نامزدش که در این ماه‌های دشوار و سخت در کنارش بوده است.

بازیگری که با ظاهری زنانه در سریال‌های دوران سرکشی (کمال تبریزی) ، خانه‌ای در تاریکی (سعید سلطانی)، داستان یک شهر (اصغر فرهادی) و فیلم‌های سربازهای جمعه و حکم (مسعود کیمیایی) و تسویه حساب بازی کرده بود، از سال گذشته و پس از آن‌که اجازه‌ی رسمی یافت تا با هیأت مردانه‌اش در جامعه ظاهر شود و به فعالیت‌های اجتماعی و شغلی خود بازگردد در سریال سرزمین کهن (کمال تبریزی)، عید امسال(سعید آقاخانی) و فیلم سینمایی آناهیتا (عزیزالله حمیدنژاد) جلوی دوربین رفته است. دو تئاتر روی صحنه برده و به محل کارش در تالار سنگلج بازگشته است.
او اکنون تولدی دوباره یافته و چشم به روزهایی دارد که پس از بهبودی کامل به انجام کارهایی بپردازد که همیشه آرزویش را داشته است. کسانی که او را پیش از انجام این عمل می‌شناسند خوب می‌دانند که "ارسطو" همیشه پر از طرح و ایده و فکر است. دوستانی که حالا بزرگ‌ترین دشواری‌شان صدا کردن نام جدید اوست. آسان نیست کسی را که تا به حال به نام فرزانه صدا می‌کرده‌ای ناگهان به اسم سامان بشناسی، وگرنه به نظر نمی‌رسد که در همان سال‌ها و روزها هم هیچ کدام‌شان از این‌که او در جلد و قالب زنانه‌اش چه رنجی می‌برد بی‌خبر بوده باشند.

منتشر شده در ماهنامه‌ی فیلم. شماره‌ی 412. تیرماه 1389